Udane odszyfrowania mają wspólną krótką listę składników: dostatecznie duży zbiór tekstu, znany lub pokrewny język i najlepiej napis dwujęzyczny. Gdy brakuje jednego lub kilku z nich, nawet genialna analiza utyka. Taka jest perspektywa tej teczki. Zaczynamy od dwóch pism, które udało się odczytać, a potem przechodzimy do tych, których nie udało się odczytać.
Dwa punkty odniesienia: hieroglify i pismo linearne B
Rozwiązane Kamień z Rosetty, znaleziony w 1799 roku w pobliżu Raszid w delcie Nilu i od 1802 roku przechowywany w Muzeum Brytyjskim, zawiera jeden dekret w piśmie hieroglificznym, demotycznym i greckim. Tekst grecki dało się odczytać; dostarczał imion, takich jak Ptolemeusz, które dały punkt wyjścia najpierw Thomasowi Youngowi, a potem Jean-François Champollionowi. Lettre à M. Dacier Champolliona z 1822 roku ustaliło, że hieroglify łączyły znaki dźwiękowe i znaki znaczeniowe, a jego znajomość koptyjskiego, późnej formy języka egipskiego, dostarczyła języka.
Źródło: British Museum, EA 24; J.-F. Champollion, Lettre à M. Dacier (1822).
Dla pisma linearnego B nie istniał tekst dwujęzyczny. Arthur Evans prowadził wykopaliska tabliczek w Knossos od 1900 roku, a Carl Blegen znalazł kolejne w Pylos w 1939 roku. Alice Kober wykazała w latach 40. XX wieku, że wyrazy zmieniały końcówki według regularnych wzorców, tzw. „trójki Kober”. Michael Ventris zbudował na tej pracy siatkę wartości dźwiękowych i w 1952 roku ogłosił, że język był wczesną formą greki. Wraz z Johnem Chadwickiem opublikował w 1956 roku Documents in Mycenaean Greek. Późniejsze odkrycia potwierdziły odczytania.
Źródło: Ventris & Chadwick, Documents in Mycenaean Greek (1956); M. Fox, The Riddle of the Labyrinth (2013).
Pismo linearne B zostało odszyfrowane, ponieważ było dość tekstu, by znaleźć wzorce, a na ich końcu czekał znany język. Usuń którykolwiek z tych elementów, a metoda nie będzie miała czego się złapać.
Streszczenie redakcyjne Riddle Garden Frenzy relacji Chadwicka z The Decipherment of Linear B (1958)Linear A
Otwarte Linear A, używane na minojskiej Krecie mniej więcej od XVIII do XV wieku p.n.e., jest przodkiem pisma linearnego B. Ponieważ wiele znaków wygląda podobnie, badacze mogą zastosować wartości dźwiękowe pisma linearnego B i wymawiać wyrazy Linear A z rozsądną pewnością. Kłopot polega na tym, że uzyskane wyrazy nie pasują do greki ani do żadnego innego znanego języka. Korpus jest mały, około 1400 napisów, z których większość to krótkie zapisy administracyjne. Odczytanie dźwięków to nie to samo co zrozumienie znaczenia.
Źródło: J. Younger, Linear A texts in phonetic transcription (Uniwersytet Kansas); korpus GORILA, Godart & Olivier.
Pismo doliny Indusu
Otwarte Kilka tysięcy zapisanych przedmiotów zachowało się z cywilizacji doliny Indusu (ok. 2600–1900 p.n.e.), głównie małych pieczęci z miejsc takich jak Harappa i Mohendżo-Daro. Napisy mają średnio około pięciu znaków. Nie ma tekstu dwujęzycznego, a rodzina językowa, do której należał ten język, jest nieznana. Konkordancja Iravathama Mahadevana z 1977 roku i tomy korpusu Aski Parpoli umożliwiły systematyczne badania.
Spór dotyczy nawet tego, czy te znaki są pismem. W 2004 roku Steve Farmer, Richard Sproat i Michael Witzel argumentowali, że był to niejęzykowy system symboli. W 2009 roku Rajesh Rao i współpracownicy opublikowali w Science analizę entropii sugerującą strukturę przypominającą język; krytycy odpowiedzieli, że statystyka nie potrafi odróżnić języka od innych uporządkowanych systemów. To wciąż kwestia sporna, a nie rozstrzygnięta.
Źródło: Farmer, Sproat & Witzel, EJVS (2004); Rao i in., Science 324 (2009).
Rongorongo
Otwarte Zachowało się około dwóch tuzinów drewnianych przedmiotów z wyrytymi glifami rongorongo z Rapa Nui (Wyspy Wielkanocnej), rozproszonych po muzeach, w tym po Santiago Staff w Chile. Wiersze biegną na przemian w obu kierunkach (bustrofedon): czytelnik obraca tabliczkę do góry nogami przy każdej linii. Thomas Barthel zidentyfikował sekwencję kalendarza księżycowego na tabliczce Mamari, doprecyzowaną przez Jacques'a Guya w 1990 roku. Poza tym odczytania pozostają niepotwierdzone, a wciąż dyskutuje się, czy rongorongo powstało przed kontaktem z Europejczykami w 1722 roku.
Rękopis Voynicha
Otwarte Beinecke Rare Book and Manuscript Library MS 408 na Uniwersytecie Yale nosi imię księgarza Wilfrida Voynicha, który nabył go w 1912 roku. Badania radiowęglowe na Uniwersytecie Arizony w 2009 roku datowały jego pergamin na lata 1404–1438. To datuje skórę zwierzęcia, niekoniecznie samo pismo, choć analiza atramentu nie wykazała niczego niezgodnego z tym okresem.
Twierdzenie
Rękopis Voynicha został „rozwiązany” (twierdzenie ogłaszane wielokrotnie, w wielu językach).
Zapis
Żadne proponowane rozwiązanie nie dało spójnego, powtarzalnego tłumaczenia, które akceptowaliby niezależni specjaliści. Badania statystyczne pokazują wzorce częstości wyrazów przypominające naturalny język, co także utrudnia uznanie tekstu za bezsensowny żart, choć nie czyni tego niemożliwym.
W trakcie oceny
W 2022 roku François Desset i współpracownicy opublikowali w Zeitschrift für Assyriologie propozycję odszyfrowania elamickiego pisma linearnego, opierając się na zapisanych srebrnych czarkach z równoległymi imionami zapisanymi pismem klinowym. Niektórzy specjaliści przyjęli ją dobrze, inni ją kwestionują. Oznaczamy to jako Sporne, dopóki niezależne prace nie potwierdzą lub nie odrzucą tej propozycji.
Dalej zobacz, jak zachowane teksty prowadzą, a czasem wprowadzają w błąd, poszukiwania zaginionych miejsc.